18 Temmuz 2018 Çarşamba




Iza’nın Şarkısı, Magda Szabo’, 427 / CLXXIII
----------------------------------------------------------------------------------------------

Üst üste elen iki dünya savaşını izleyen yıllarda, baskıcı ve belirsiz bir atmosfer altında büyük çaplı değişimler geçiren, kimliğini arayan Macaristan’ın en saygın ve verimli yazarlarından biri olan Magda Szabo’nun kitabının ana teması: günümüz Türkiye’sinin de gündemine oturan… “ güncel yaşam kodlarına ve standartlarına ayak uyduramayan ve yine güncel konfor ve yaşam standartlarının  hizmet vermekte yetersiz kaldığı”… yaşlıların hazin yaşamının, anlatımında görkemli, bir hikâyesidir.

Bu bağlamda İza’nın yaşlı, eğitilmemiş, yetkin ve nazik annesi Etelka Scösz, eski moda ve batıl inançlıdır.

·         “ ‘ Teyzesinin yanında, kimi zaman ailenin bir üyesi, çoğu zaman hizmetçi muamelesi yapılan… s.35’, ‘… ateşin esrarengiz solumasını dinlemek için elektrikli ekmek kızartıcısına asla alışamayan’ s.7 politik bilinçten yoksun Etelka Szcös, hemşire Lidia’nın eli elinde, kocası Vince Szöcs,  öldüğünde, kendini aldatılmış ve incinmiş hissetti. “ s.15 “…Bu nedenle Etelka, anılarında, hasta yatağında güçsüzce yatan Vince’i adeta soymaya ve küçük düşürmeye hazırlanıyordu.” S34 “ Vince öldüğünde, Etelka’nın çevresinde eski yoksulluklarında sabır, maharet ve ustalıkla kurtarmış olduğu her şey çökmüş, tahripkar zamanı kandırma becerilerinin hiçbir tanığı kalmamış,… ve gerçekten dul kalmıştı” s.69 , 

Etelka’nın adalete bağlılığı ve şaşmazlığı nedeniyle, siyasi kara listeye alınmış ve yine bu nedenle on yıllar boyunca acı çeken ilçe yargıcı sevgili kocası Vince'in, ölümü ile hayatı bir daha asla aynı olmayacak, onulmaz bir yara alacaktır.

·         “Vince Szöcs’nin aşağılanarak yaşadığı yılların bedeli olan iadei itibar parasıyla satın aldıkları… s.21…’ çiçeklerini her gün sulaması şartıyla, fiyatı ne olursa eski damadı Antal’e rahatlıkla satıp bırakabileceğini düşündüğü’ s.47… ‘gerçek ev’ çalıları, ağaçları, yetiştirilecek çiçekleri ve evcil hayvanları tamamen onun emrine amade bir çatı katı olan, sahiden kendine ait, bir evdi.” S.20 “‘… dört köylüyü Kutsal Macar Tahtı adına beraat ettiren’ Vince’in Arkadaşları 1923’de onlardan uzaklaşmış,… s.38… Savaştan sonra, Vince’nin adı temize çıktığında onlarla ilişki kurmaya çalışanları da Vince ve kızı İza onları yanlarından kovmuşlardı.”s.27

Kitaba adını veren, çok başarılı ve tanınan bir romatolog olan, romanın ikincil kahramanlarından Lidia’nın idolü doktor Iza, annesi Etelka için en iyi olduğunu düşündüğü her şeyi yaptığını zannetmekle birlikte,  aslında annesinin olursa olmazı her şeyi yapar…  gerekli empatiden uzak, kırsal ve küçük kasaba hayatına alışık Etelka’nın şehirde yaşaması için, kendi konforunu da düşünerek, onu zorlar. Etelka şehirde yalnız ve amaçsız kalır. İşte budur…

·         “’Haksız yere toplumdışı bırakılan babasını savunan, bir bilge gibi akıl yürüten, koca gözlü’… s.90 İza,… bir şey yapmadan önce asla anne ve babasına danışmaz, sadece aldığı kararları bildiren….” S.24,

Profilinde, kendimize rağmen, bize en yakın olması gereken insanları nasıl incittiğimizi açıkça ortaya koyan;

·         İza’nın, eski kocası,  Antal’in evlenmek için yaratılmış olduğunu, yuva sıcaklığını bir ilişkinin romantizmine bin kere tercih ettiğini anlaması uzun zaman almamıştı.” S.140 “ İza bir askerdi. Antal’e refakat etmişti. ‘İdolü İza’yı zamanında ‘Zeka, duyarlılık, yüce gönüllük kavramlarıyla tanımlayan…’s.205 Lidia ise Antal’in kendisi olacaktı.”Seni seviyordum ‘İza’ diye düşünüyordum. Ben sana aittim ama sen kollarımda bile bana uzaktın. Seni ilk gördüğümde dünyanın en zengin fakiri olan baban gibi güçlü ve gözü pek sandım. Gel gör ki; senin kadar eli açık görünen cimri, senin kadar cesur korkak tanımadım”  s.220 der İza’ya Antal.

Günümüz koşullarında Etelka’ya oldukça empati duyabildiğim bir yaşta beni duygusal olarak oldukça yoran bu kitap, Macaristan'da, "Pilatus"* adıyla yayınlanmış. Nedenini merak ettiğimde, söylendiğine göre… Pontius Pilatus nasıl çarmıha gönderilen İsa Mesih'in ellerini yıkadıysa, Iza da pek çok açıdan kendisini rahatlatmak için yaşlanan annesine her türlü konforu sağlamanın yeterli olduğunu düşünmektedir ki ana özeti de bu olan kitabın Fransızca aslından son derecede başarılı bir şekilde çevrilmesine emek veren Hakan Tansel’e de teşekkür etmek ister, “Kitapla kalın, kitapla yaşayın!” derim.


-----------------------------------------------

Yapı Kredi Yayınları, 3. Baskı, Ocak 2018, Türkçe 1. Baskı Kanat Kitap, Şubat 2008  


* https://wol.jw.org/tr/wol/d/r22/lp-tk/2005683

19 Haziran 2018 Salı




Hazar Rüzgârı[1], Marek Halter, 1259-75 / CLXXII
----------------------------------------------------------------------------------------------

02 Nisan 2018’de Milliyet Gazetesinde Mert İnan imzalı “ Türkiye’nin en küçük cemaati Karaimler ile ilgili bir yazı çıktı.[2] Türkiye’deki sayıları yetmişlerle ifade edilen bu cemaatten tanıdığım on bir tanesi Burgazadalı olduğu için özellikle, ilgimi çeken bu yazının ve bu konunun yayın tarihi ve konusuyla ilgili, aynı zamana denk ve büyük bir tesadüfle, aynı konuya değinen bu kitap sahafın birinde elime geçti.

Kitabı okuyup bitirdiğimde, bu konuda yazılmış onlarca kitabın içinde en bilinen ve kütüphanemde de bulunan:  Arthur Koestler’in Onüçüncü Kabile’si ile M.İ. Artamonov’un Hazar Tarihi yanında zayıf bir teze dayanan… kurgusu oldukça fantezi yüklü bu kitap, yine de bir tezi barındırdığı bazı noktalarda karşı çıkabilmek için bilgimin yetersizliği nedeniyle başka yorum yapmadan aşağıdaki alıntılarla sizlerin, dilerseniz, okumanıza sunacağım.

  • “ ve bazılarının 13. Kabile dedikleri,
  • ‘… örneğin anlamı, suyun kıyısında, olan Kiev’in adını da oluşturan…’ s.204 tath dilini konuşan…” s.28
  • “X.yüzyıldan önce Bizanslılar dışında para basabilen…
  • Müslüman, Hıristiyan ve yasalara uyan her dini görüşe de saygı gösteren…” s.55
  •  “… Yahudileri kendi halkından saysa da Musa’nın torunlarından oluşmayan…”s.143
  • “…Rus resmî tarihinin hiçbir dönemde kabul etmese de Rusların… ilk uygar toplum ve politik geleneklerini, yasa ve devlet organları ile donanımlarını bilgilerini oluşturan…” s.284

Hazarların;

 “ Atası Bulan zamanında Müslümanların dinleri yeniydi, herkesle paylaşmak istiyorlardı. İsa’ya inananlar ki, ‘yalnız kendilerinin zengin ve güçlü olduklarını varsayanlar,’s.99 en değerli kentimiz İtil kıyılarında kiliseler kurmak istiyorlardı “ s.19

“ ve Bulan dedi: ‘Güney halkı güçlü ve zengin… Bilgeleri akıllı, krallarının gücünü arttıran yasalar ve makineleri hayata geçiriyorlar… ve Tek Tanrı’ya inanıyorlar… biz ne yapıyoruz? Biri ölünce bütün mal varlığı ile birlikte karıları dâhil can varlığını da yakıyor, sermayemizi yitiriyoruz’

‘ve bu nedenle’ Bulan yasalarına uymayan puta tapanları, şamanları topraklarından kovdu… ve askeri ve siyasi açıdan sorunlar yaşadığı Müslümanlar ile Hıristiyanlar yerine ‘… sınırlarında güçlü bir devlet tarafından temsil edilmeyen tek dini…’ s.144 devlet dini olarak Yahudiliği seçti.” s.20-21

19.06.2018 mehmetealtin, https://iskenderiyekutuphanesi.blogspot.com.tr/

---------------------------------------------
Everest Yayınları, 1. Baskı, Kasım 2002,


3 Haziran 2018 Pazar




Sibop, Başar Başarır, 94 / CLXXI
----------------------------------------------------------------------------------------------

Geçmişte başlamış ve/veya başlaması gereken… başladıysa belki devam eden, belki de biten… gelecekte bir anda bitebilecek ve/veya gelecekte miş’li geçmiş zamanın hikâyesinin rivayeti olarak anılacak… Bırakın Türkçede dünya dillerinde var mı böyle bir fiil çekimi? Bu kitapta var. Hoş olsa da olmasa da olay, “zaten” kelimesiyle bir başlamaya görsün… bu “zaten”de ve “zatenlerde neler gizlidir, neler? Zaten, doğrusu, doğrusunu isterseniz, aslında ve eski dilde, esasen diye de anılan: “zaten” hiç de özel bir şey değildir, geneldir, genel… deyip, bildiririm ki;
“ Bir şeyi değiştirmek gerekmiyorsa, onu değiştirmemek gerekir. “ s.100
Tıpkı sosyal medyada dolaşan, bir yarışma programındaki çocuğun, 5x5 matriste yaptığı gibi: yukarıdan aşağı bütün sütunların, solda sağa bütün satırların,  çaprazlama kutuların toplamı, çocuğun analitik ve matematik zekâsı içinde, kutulara yerleştirilen sayılarla, nasıl hep aynı sayıya çıkıyorsa… bu romanda da alın içindekiler tablosunu dilediğiniz herhangi bir bölümden başlayın, yani sıralamayı ve kurguyu kafanıza göre değiştirin, okuduğunuzda özde bir şey değişmiyor. Bu da romanı size özgü kılabilir ki, bu müthiş bir şey! Bkz: Birinci paragraf…
2017 Yunus Nadi Roman Ödülünü alan,  son derecede sevimli, akıcı ve okuyucuyu sıcaklıkla kavrayan bu romanın konusu: bir tiyatronun oyuncuları ile çalışanların ilişkilerinde tiyatro için kendini adayanlarla, o tiyatronun binasının yerine yapılması planlanan AVM’den kazanılacak getirimi düşleyenler arasındaki Mayk Hammer polisiyeleri tadındaki bir mücadele ki;

·         “İnsanlar gazetelerin 2.sayfalarında zenginlerin nasıl yaşadığını, 3.sayfalarında da fakirlerin nasıl öldüğünü okuyo. “ s.206 “ … ( Genellikle ) sahne yıldızları, hususi hayatlarında alelade insanlara benzemez. Onlarla muhatap olduğunda rol nerede biter, hakikat nerede başlar kestiremezsin. “ s.205

diye manşete çekebileceğim, bu mücadeleyi son derecede mahir bir şekilde yansıtan romanda beni yadırgatan tek unsur, daha doğrusu romanla aramdaki tek engel, romanın bazı yerlerinde kullanılan dil!
Zaten, yazar da 19. Sayfanın son iki paragrafında, 20. Sayfanın birinci paragrafında kullanılan dille ilgili, kanımca, kendi özeleştirisini yapmakla beraber, olay, zaten ile başlamaya görsün… zaten, en ciddi gazetelerde ve televizyonlarda… zaten, haftanın sekiz günü yirmi beş saatimizi işgal eden sosyal medyada… zaten, okul kitaplarında… zaten, üniversite bitirmiş bireylerde… zaten, englitürkçe konuşulan plazalarda… zaten haftanın sekiz günü yirmi beş saati sağa sola çekiştirilen dilimizi, üstelik bir de Yunus Nadi Ödülü verilerek bu örselenmeyi hoş görmek niye? Bir kerecikten bir şey olmaz deme… sonra, millet, yanlış “yazıyo”, “yazıyom”, “yazıyodu”, “yazıyomuş” deyip kestirmeden gidip, zincirleme tepkime “başlıyo”… ve böylece Türkçe zaman içinde aşınıma uğruyor ve aşınımlar göçüğe dönüşüyor… derim ben.
Romanın ana kahramanları:

·         “On dakikası bir dünya saatine tekabül eden” s.99 “  … haklı sebeplere, mazeretlere takılıp kalmış aylak bir avukat, hayata karşı gelen vicdani retçi… “ s.88 Spor sağlığa zararlıdır. Bedene ilgi ruhu köreltir. “ s.235 Kıvamında “ Orhan, vicdanlı hödük. Ücretsiz otopark. Amipli dizanteri. Sakalı helezon şeklinde kıvrılarak çıkan seçilmiş salak. Zombiyle vampir karışımı, zompir. “

·         Orhan’ın deyimiyle “ … onunla yaşlanmak ama yaslanmak istemediğim… “ s.87 “ Aslı… O marmelat, ben reçel. O konçerto, ben fasıl O tam bir yanıcı madde, bense uygunsuz içerik “ s.276 “ Vietnam gibiymiş hatun, bir girdik bir daha çıkamadık.” …ama “Gönlünde yoksa yerim, ayakta da giderim.” S.102

·         Orhan’ın ablası Nebahat, ablam, tam anlamıyla kedileri kaçırdı! … ben ne aklı uçkurunda bir serseriymişim, meme verenler, mama verenlerin nasıl önüne geçermiş… “s.221 “… kadının bilmediği, ilgilenmediği halt kalmadı. Bildikçe büyüyor, öğrendikçe şişiyor.” S.35 “Halbuki bizimki mühim bir şey değil, sadece ünsüz çiftleşmesi.” S.128

·         “ … can yoldaşı bellediği bitki doğum yaptı diye lohusa şerbeti kaynatan, “ s.79 “… Hala, yaralı parmağa işemez… huular aleminde gezintide… lodos alıp, poyrazz satıyor.” S.147 “ Halamla, ablam… ikisi akılları sıra Voltran’ı oluşturup, beni Aslı’dan, Aslı’yı da benden vazgeçirecekler.” S.80

Özetle, okuyun bu kitabı bence…


03.06.2018 mehmetealtin, https://iskenderiyekutuphanesi.blogspot.com.tr/
-------------------------------------- 
Can Yayınları, 1. Baskı, Ocak 2017,


7 Mayıs 2018 Pazartesi




Pera Mera, Murat Yalçın 483 / CLXX
----------------------------------------------------------------------------------------------

Mardin’in Midyat ilçesinde damardan, Ankara’nın Beypazarı ilçesinde Ahilik elinden bugünlere gelen, telkâriye nazire… tasarladığının tümcesini, fiil, fiil işleyen, yüklemini tavlayıp, tümceleri gerektiği kadar kesip, özneleri ile beraber sayfalarda ağartan, bir “ dilkâri “ ustası Murat Yalçın.
Öyle ki, kitabın kapağı bile başlı başına dilkâri!  Nitekim kitabı raftan alır ve Pera’nın arka yüzünü Mera’da okuyacağınızı sanırken, altmış dokuzuncu sayfaya kadar, Pera ve dolaylarında dolanan bir yetişkinin, yaşayanlarıyla anılan şehrinin eskisini… sonraki sayfalarda yer alan Mera’da ise bir çocuğun Anadolu’daki köyünün metaforlarla dolu öykülerini okuyorsunuz.
Kitabın bütünü, Mehmet Yalçın’ın yaşam öyküsünün dilini deney kıldıktan sonra, eski ifadeler, yeni ifadeler, ‘tamamlanan terkipler’, ‘terime dayalı tabirler’, pötibör yerken, benzer nağmelerde söylenmiş potboriler eşliğindeki, cümlelerden oluşan yüksek nitelikli bir edebiyat tezi sanki deyip…
2017 Yunus Nadi Öykü Ödülü’nü alan bu kitabı okumak için, Türk Dil Kurumu, Dil Derneği sözlükleri yanında imla kılavuzu ile atasözleri ve deyimler sözlükleri ile sessizlik gerek! Demem odur ki, ödül verilen bu kitaba ödül verilme etmenlerinden biri olması gereken sosyal fayda, hiç gözetilmemiş. Çünkü bu kitabı, ‘özellikle Pera bölümünü’ okumak için oldukça sabır ve sevgi gerektiği gibi orta öğrenim öğrencilerinin okuyabilmesi için de mangal gibi yürek gerek! Özellikle Pera öykülerinde karanlık yerler var çözemedim. Başının sonunun bağını kuramadım. Örneğin;
·         “ … pembe kapaklı Tatar Çölü’ne dalmıştım” s.33

deyip Dino Buzzati'nin 1940'ta yayımlanan artık klasikler sınıfına giren, 1949 yılında Fransa'daki çevrisiyle Buzzati'yi dünyaca ünlü bir yazar yapan, orijinal ismi ‘Il deserto dei Tartari’ olan romanına atıfta bulunuluyor ama bunu acaba kaç kişi yakalar?
Kısacası bu kitabın, önemli bir bölümü, edebiyat üzerinde konuşan, didişen, fikir çalan, fikir çelen, fikir kakanlar için yazılmış, genel yarar gözetilmemiş gibi… Doğaldır ki bu da yazarın kendi tercihi…
Kitaptan birkaç alıntı:
·         “Sözün dulu, insanın dulundan daha rizikoluydu.“ s.15 “Cinnet geçiren yazar, pompalı dolmakalemiyle sülalesinin gelmişini geçmişini bir oturuşta romanlaştırdı.”s.17 “Sevgilisiyle gizlice buluşabileceği yer araştıran bir âşık, uzayda hayat imkânı araştıran bir bilimadamıyla aynı metotları kullanmalıdır.”s.89

·         “Makamsız bir ses yumağının büyümesine hizmet eden topluluk…”s.27 “Külbastı yiyip, kolbastı oynayan, törelere törenlere düşkün fazlasıyla nostaljiko bir millet…” s.44  “Birleşmemiş illetler. “ s.51

·          “ Gırtlağını kazıyarak sarayın burnundan sümkürüyor yedi tepe üstünden, dumanı tütende dümen tutan marmaraya.” S.54 “Rüzgârın istikameti, tükürülecek yerin mesafesi, tükrük miktarı ile tükürme şiddeti, dudak-dil ahengi, nefes hazırlama vs. Yani az buz hesap kitap işi değil.” S.70


07.05.2018 mehmetealtin, https://iskenderiyekutuphanesi.blogspot.com.tr/
-------------------------------------- 
Can Yayınları, 1. Baskı, Ocak 2017,

23 Nisan 2018 Pazartesi




Kodes, Alain Guyard, 19/ CLIX
----------------------------------------------------------------------------------------------

“Kodeste herkes herkesi izler.
Duvarlar ne kadar kalınsa o kadar geçirgendir.”
S.90
Kitabın yazarı Alain Guyard’ı ilk defa tanıyorum. Yazar, Fransa’nın çeşitli hapishanelerinde felsefe dersleri veriyor ve kurmaca metinlerin yazarın hayatından bağımsız olmaması gerektiğini savunuyor. Nitekim kitabın iç kapağında yazarının özgeçmişini tanımlayan paragrafa göre, yazarın bütün çalışmaları, aynı endişeyi barındırıyor: “Sembolik dünyanın kaybını telafi etmek için kurgusal anlatının gücüne sığınmak.” Hezeyana kapılan biri, kendi dünyasındadır ve buna sadece kendi inanır… Gerçekçi olan, kendi dünyasında değil, hepimizin olduğu dünyadadır.” S.129
Yukarıda yazılanlara ek olarak -özellikle yirmi beşinci sayfada- kameranın kadrajından kare, kare filme sarılan satırları izlediğimizde… hapishaneleri ve hapishane hayatının dinamikleri ile hapishane görevlileri ve mahkûmların portrelerini çizen fırça darbelerine baktığımızda… bu romanın otobiyografik olduğunu bir kere daha iyi anlıyoruz.  
Romanın kahramanı Lazare Vilain bir felsefecidir. Bir gün birahanede karşılaştığı hapishanelerde sosyal sorumluluk projeleri yürüten birisinden bir teklif alır. Hapishanede felsefe atölyesi kuracak ve mahkûmları rehabilite edecektir. Teklif,  kendisini eve bağlamak isteyen, beraber yaşadığı kadından uzaklaşmaya çalışan Vilain için oldukça caziptir.

·      “ Benim kitlem… az okumuş ama düşünmekten zevk alan kültüre aç bir topluluktu çoğunlukla. Sıradan tiplerdi… rastgele düşünen, önlerine serdiğim felsefi dünyayı şaşkınlıkla karşılayan ve bu dünyaları… keşfetmekten mutlu olan insanlardı… “ s.9-10

·        “ ‘Kanun namına öldürüldük diye / Hor görmeyin bizleri, kardeş bilin; / Biz de böyle olmuşuz n’eyleyelim, / Madem alnımıza yazılmış ölüm, /’ “ s.7-8  [1]

·       “ yıl içinde çalıştığı süre Noel Baba’nınkine çok yakın olan” s.32 “Momo iyi bir Müslüman gibi… etrafta dindaşları yoksa… ince belli bir çay bardağı içinde pastisi gizler ve yudumlardı.” S.27

Bir içeriye, hapishaneye, bir dışarıya ama yine hapishane paralelindeki yaşama odaklanan, yazarın romanı, basit suçlardan, pornografik ögeler taşıyan ve taraflar arasında sorgulanan bir aşka, uluslararası suç şebekelerinin karşı konulamaz konumundan, Fransa’nın sömürgelerinde uyguladığı kirli siyasi ilişkilere kadar, evrilerek, uzanıyor.

Hırsızlar, soyguncular, katiller, uyuşturucu satıcı ve bağımlıları, v.b.g. suçlularından oluşan öğrencileri ile Vilain’in dünyasındaki felsefe, kuramdan hayata geçiyor.

·     “Molokro sordu. ‘İd herkeste var mıdır? Evet… Çocukta ise başta yoktur. Bu nedenle eğitim alır. Şiddeti sınırlamak, sakinleşmeyi öğretmek, empati yapmasını sağlamak, zevki geciktirmek için… “s.52 “ Peki… çocuk ona arzunun dizginlenen bir şey olduğunu öğreten kişi tarafından tecavüze uğrarsa bu çocuk nasıl yetişkin olur?” s.53 “ bunların testislerini kessen bile zevk almanın başka bir yolunu bulacaklardır.’” S.54

·  “İsimsiz adam sordu. ‘ Ölümü düşünmeli miyiz diye sorduğunuzda hangi ölümden bahsediyorsunuz? Özetle kimse kendi ölümünü düşünmez. İnançlı kişiler bile… ve böylesi daha iyi… aksi takdirde kimse bir şey yapmak istemez bir köşeye kıvrılıp, ölümün gelmesini ve komedinin son bulmasını bekleriz… insan hayaletleri sırtına yük yapmaktan ne zevk alır? Ramblet isimsiz adama sordu. Sen niye içerdesin? Çifte cinayet’” s. 69-70-71

·    “ Barbaroviçler, soydaşları, çingeneleri yurtdışından getirip pasaportlarına el koyup, onları uygun gördükleri işlerde çalıştırıp, kardeşlerini sömürerek servet kazanan, köle taciri utanmazlardı.” S.163

·    “Rédouane anlattı. ‘ Cezayir’de genelev patronu annesi Fatima siyasi alanda da… kızlarının bacak aralarını zekice bağlantılar kurmak için kullanıyordu… İslamcı dalga ülkeyi vurduğunda bile bu yeni ahlakçıların kinci gazabından uzaktı, çünkü gündüz Kuran’a el basanlar gece kızların koyunlarında dinleniyordu. Genelevi, İsviçre tarafsızlığında, bir alan gibiydi.” S.203

Not: Kitabın çevirmeni hapishane ve sokak ağzına oldukça hâkim olmakla beraber Kuran ayetlerini, Kuran hadisleri olarak çevirerek oldukça önemli bir yanlışa imza atmış.


23.04.2018 mehmetealtin, https://iskenderiyekutuphanesi.blogspot.com.tr/
-------------------------------------- 
Kolektif Kitap, 1. Baskı, Kasım 2017, Çeviri: Nazlı Ceyhan Sümer



[1] ) Asılmışların Baladı, Çeviri: Orhan Veli

28 Mart 2018 Çarşamba




Unvansız Maktul, Andrea Camilleri, 41/ CLVIII
----------------------------------------------------------------------------------------------

“ Platon dostumdur, ama gerçek daha büyük dostumdur.[1]” s.191
İlk defa bir kitabını, iyi ki okuduğum, adı, İtalyan Edebiyatında edindiğim bilgilere göre döneminin önemli yazarları 1934 Nobel edebiyat ödülü sahibi Luigi Prandello ve Cavelleria Rusticana’nın yazarı Giovanni Verga ile birlikte anılan Adrea Camilleri’nin en büyük özelliği… bütün kitaplarını, yörenin kendine özgü davranış şifrelerini yansıtan, bu nedenle de kitaplarına gerçek canlılığını sağlayan Güney Sicilya’nın Vigata ağzı ile yazması, bunu İtalyan okurlara kabul ettirmesi ve hala bu şekilde yazmaya devam etmesidir. Vigata ağzının tıpkı Ladino gibi Sicilya’ya şu veya bu şekilde gelen, yerleşen ve aile kurarak soyunu devam ettiren yabancılardan, özellikle de Arapça konuşan yabancılardan oluştuğu kişisel görüşümdür.
Camilleri, kaleminin ucunu, kameranın vizörü gibi kullanıyor. Tıpkı İranlı Gulam Hüseyin Sâedi gibi… kitabında insanları, nesneleri, gelişen olayları, kısacası yaşamı bir senaryo tekniği içinde karelere, yorumunu da perdenin arkasına yansıtıyor. Kullandığı belge ve bilgileri olduğu ve biçimlendiği gibi kullanarak, okuyucuyu perdenin içine çekip, yumağın bir ucunu onun eline vererek, okuyucuyu da oyuncu kılıyor.
Kitap, kitaba konu olayla… eski Roma’nın güç ve otorite sembolu fasces lictorii (= lictorların demeti)’ni kendi siyasal görüşüne simge kılıp Faşizm’i türeten, Mussolini’nin İtalyan siyasetinde belirleyici bir etmen olarak ortaya çıktığı günlerde… Güney Sicilya’nın bir kentinde 21 Nisan 1921’de,  başlayıp, olayı izleyen sürecin son belgesi de kayıtlara resmen Mart 1931’de düşer ve etkilerini 21 Nisan 1941’e kadar sürdürürken, “dönem” günlere ve günlerin izdüşümü satırlara şöyle yansıyor.

  • “ ‘Maktulün ölümü’ 24 Nisan’da olmuşmuş; ama millî bayram Roma’nın kuruluş yıldönümüne, (MÖ 21 Nisan 753) denk gelsin diye ölüm yıldönümünü erkene almışlarmış” s.14

  • “ Adalet sarayında bilinen şeydi ki; evraklar, bir hâkimin masasından kendiliğinden hareket eder… aylar boyunca sır olur, sonra esrarlı bir biçimde, bir toplantı salonu masasının üstünde ortaya çıkar veya daha sıklıkla ise bir daha hiç ortaya çıkmazlardı.” S.138

  • “ Maktulün ölüm yıldönümünde, ölümüne ilişkin soruşturmaların odağı meyhaneye giden faşist grup, burada yiyip içtikten sonra hesabı ödemeyi reddetti. Sahibinin itirazı üzerine, burayı tahrip etti, sahibini coplayıp, hintyağı içmeye zorladılar… derhal soruşturma açılmasına karşın kimlikleri tespit olamadı.” S.149

  • “ Musosolini, hükümeti faşistlerden başka liberallerle, demokratlarla ve halkçılarla kurdu, ama merak etme, onlara ihtiyaç duymaz olduğunda, imanları gevrenme sırası onlara da gelecektir.” S.157

  • “ Mussolini’nin İtalyan halkına verdiği tek buyruk: Disiplin!” s.162

  • “ İtalyan halkının mutlak oy çoğunluğuyla belirlediği seçim zaferinin ardından yapılacak gösteriler için özel tren ve otobüs seferleri düzenlenecektir.” S.165

  • “… komünizme karşı çarpışan ve faşizmi temsil eden üç faşistin yaptıkları mı, haksızca şiddet?... kutsal şiddettir bu… her şeye kadir Tanrı’nın kutsadığı şiddet!... Hizaya gelmeyen bir yargı gücünün ne büyük bir tehlike olduğunu anlamalı ve anlatmalısın… İşleri usulünce ve usluca yapmasını bilmek lazım… avukatın anasını günü gelince belleriz, ama bu arada kibar tarafından, mesleğini icra edemeyecek hale getirmek için Minicipalli’ye telefon et, gereğini yapsın.” s.206-207

 Sonuç olarak, bir siyasi irade ve o siyasi iradenin dümen suyunda giden gazeteler… yani medya ve iktidar tarafından yönlendirilen kamuoyunun şiddet kullanarak ve kullandırarak değiştirilmeye çalıştığı bir gerçeğin ilk şehidi olan maktulün ölümü üstüne ve adına hiç saygı gösterilmeden yapılan bir çarpıtma ile gerçek ortadan kaldırılıyor… ve yerine sanal bir gerçek yerleştiriliyordu.


Faşizmin gönüllü yolcusu, maktul, Gigino Gattuso bu uğurda canını verirken, olayda katil zanlısı olarak damgalanan duvarcı ustası Michele Ferrara ise yıllarca tutuklanma, sürgün, açlıkla boğuşarak, sanal gerçeğin dişlileri arasında ufalanırken, geçmişine ve geleceğine ağlıyordu.

Unvansız maktul iki tanedir. Biri Gigino Gattuso, diğeri Michele Ferrara.

Anafikri, yukarıda yazarın kelimesi, kelimesine tümcelerinde yazılı bu kitabı, tarihten günümüze yansımaları eşliğinde, mutlaka okuyun derim.



28.03.2018 mehmetealtin, https://iskenderiyekutuphanesi.blogspot.com.tr/
-------------------------------------- 
Doğan Kitap, 1. Baskı, Şubat 2003


[1] ) Aristo

25 Mart 2018 Pazar




Baudolino, Umberto Eco, 687/ CLVII
------------------------------------------------------------------------------------
Aynı zamanda dünyanın sayılı bibliyofillerinden biri olan, ünlü yazar Umberto Eco, elinin altındaki kaynak zenginliğinden yararlanarak, mitoloji, söylence ve yalanlara keskin zekâsı ile entelektüel birikimini de katarak, artık klasikler sınıfına giren Gülün Adı’ından sonra yine kurmaca ile gerçek ilişkisinin… bürüm, bürüm iç içe geçtiği yalan ve algıların nasıl gerçeğe dönüşebileceğini satır satır irdeleyen çok güzel kurmaca bir romana daha imza atmış.
Kitap, on ikinci yüzyılın başı 1204 yılında Doğu Roma İmparatorluğu başkenti Konstantinopolis’in, Haçlılar tarafından işgali ve yağmalanması birinci düzleminde başlarken… romana adını veren kuzeybatı İtalya’nın Piomonte’nin bölgesinin güneyinde Alessandria’da kentinde doğan, kurnaz, tescilli bir yalancı, bukalemun gibi kılık değiştiren, kıvrak bir zekaya sahip Baudolino’nun Avrupa’da ve uzak doğunun bilinmeyen gizemli yerlerinde geçen altmış yıllık hayatı ise ikinci düzleminde gelişiyor. Bu düzlemde Baudolino’ya eşlik eden ikinci kahraman  Doğu Roma İmparatorluğu yüksek yargıcı, meraklı ve iyi bir dinleyici olan, sakin karakterli, gurme ve estet Yunanlı Niketas.
2003 ilk baskısı ile sahaflardan elime geçen ancak okuma fırsatı bulduğum bu kitapta, on ikinci yüzyılın başlarındaki bilinmeyen tarihi olaylar, dönemin düşünce yapısı, sosyo kültürel hayatı, o dönemde yaşayanların felsefi ve tarihi bakışı, yazar tarafından hayal gücü ve mizahî renklerle ilmek ilmek örülürken, kitabın çevirmeni Şemsa Gezgin’in de akıcı ve temiz Türkçe ’si ile Hristiyan dininin inceliklerine hakim olan yazarın, konusu Hristiyan dini,  dinsel kavram ve inanışları sorgulayıcı eda ve tavırları okuyucuyu merakta tutup, sorgulama ve yorum yapmasına da olanak vererek eleştirisini sonuna kadar sürdürüyor.  
Özellikle dinler tarihine meraklı olan, arkadaşlarıma önereceğim bu kitapta altını çizdiğim satırlar aşağıdaki gibiyken, 100. Sayfadaki birinci paragrafta anılan Alâeddin, bana Haşhaşileri hatırlattı. 

  • “ O kentlerden sana vermek istemediklerini almakta direnirsen, ömrünü onları kuşatmakla… bir kaç ay içinde eskisinden daha kibirli bir biçimde ortaya çıktıklarını görmekle geçirirsin…” s.54 “Siste doğan kendini siste rahat hisseder.”  S.163 “ Nitekim bir imparator, aklına doğru fikirler geldiği için imparator değildir, ama fikirler onun aklına geldiği için doğrudur, çünkü onun aklına gelir o kadar…” s.66
  • “ İsa bir marangozun oğluydu… tüm hayatı boyunca aynı ve dikişsiz bir giysi giyen bir insan, altından lapis-lazulli, laciverttaşı ile süslü bir kupadan nasıl şarap içer?” s.287       “ Tek tanrısal töz, yarattığı için Tanrı’dır, yaratıldığı için Oğul’dur, kutsadığı için Ruh ’tur… Bir töz üç insan yoktur. Aksi takdirde, Tanrı’nın kendisi çarmıha gerildi!” s.399 “ Oğul etten değilse, ‘bu ekmek benim etim’ nasıl diyor?” s.383 “ Hiç kundakta bir Tanrı, iki aylık bir Tanrı, çarmıha gerilmiş bir Tanrı düşünülebilir mi? Yalnızca paganlar tanrılarına bir anne bulur! “ s.349 “ Başka dünyaların olması seni neden ilgilendiriyor ki? Çünkü varsa İsa Efendimiz her biriyle ayrı ayrı ilgilenmek zorunda kalırdı. Ya da her birinde ayrı bir İsa…” S.104

  • “Tanrı kötülüğü yanında buldu, istemeden, kendisinin karanlık bir tarafı gibi.”s.441

·          “ Asla görülmemiş kutsal emanetler yapacağız, herkesin bildiklerinden de… çünkü çevrede onlar konuşuluyor ve fiyatları günden güne artıyor.” S.490 “ Her prens, marki, veya vasal dindarların görmek için evlerine koşacağı ve bağışların yapılacağı kutsal bir şey almak isteyecektir.” S.281 “ Kutsal emanetler yapıyorum… hem Asya’dan, hem de Avrupa’dan çok istek var… bunları birbirlerinden uzak yerlere yollamak yeterli…” s.312

25.03.2018 mehmetealtin, https://iskenderiyekutuphanesi.blogspot.com.tr/
-------------------------------------- 
Doğan Kitap, 1. Baskı, Şubat 2003