
Sandima Tableti, Cem Kozlu
Kapak Tasarımı: Ömer Erduran
“… fakir ve susuz Peleponez
ve Mora Yarımadalarından,
toprak, su, maden zengini ve
ticaret yollarının ana kavşağı Anadolu’ya akan göçlerden çok önce
-MÖ 2300’den beri- Batı ve
Güney Anadolu’da Luviler var.
Hititlerle komşular. Onların
yok olmalarından sonra da uzun süre yaşamlarını sürdürüyorlar.
s.56”
-0-
Cem Kozlu’nun MÖ 305- MÖ 30 yılları arasında Mısır'ı
yöneten Hellenistik Ptolemaios Hanedanlığı döneminde Kral V. Ptolemaios’un
hükümlerini içeren… Mısır'da halkın kullandığı Demotik Hiyeroglif ve Antik
Yunanca olmak üzere üç dilde yazılmış… granodiyoritten yapılmış Rosetta Taşından
esinlenerek yazdığı bu polisiye roman;
Türkiye’de polisiye romana can ve tat veren Erol
Üyepazarcı’ya göre yazarın oldukça başarılı ilk romanı olsa da genelde derdi ve
tezi olan kurgusu, en az iki unsurla hayatın doğal akışına aykırı biçimde savruluyor.
Birincisi romanın iki ana kahramanı Ali Asya, namı diğer Boksör, ile Elâ Çelik’in
karşılaşma ve arkadaşlık süreçleri… ikincisi, romandaki gizemin çözülmesi için Ali
Asya’ya el ve emek veren herbilici arkadaşları…
-0-
Romanın konusuna gelince;
Yüzyıllar boyunca “Batı Uygarlığının başlangıç ve
beşiğinin Avrupa’nın Güney Batısında olduğu, bu coğrafyada yer alan ülkenin, kendinden
önceki uygarlıklardan öğrendiklerini ve devraldıklarını tamamen kendi buluşu
gibi pazarladığı Batılı dostlarının da bu algıyı yaratmakla kalmayıp, katlayarak
yaydığı bilinir.
Bu ne demektir? MÖ Beşinci yüzyılın ortalarında Avrupa,
Vandallar ve Batı Romalıların çizmeleri altında ezilirken… aynı tarihlerde Anadolu,
Mezopotamya ve Mısır coğrafyalardaki kadim dünyanın ekonomisini yöneten
uygarlıklar da dahil, daha önce hiç kimse düşünmemiş, yazmamış, çizmemiş, özetle,
bilimsel düşünce ve yaklaşım, Batı Anadolu’da yaşamış bir avuç sözde filozofa
borçluyuz” demektir.
Oysa, Mısır’da kurulmuş imparatorluklar,
Mezopotamya’daki Sümer ve Akad İmparatorlukları ile bunlardan yüzlerce, hatta
binlerce yıl sonra Anadolu’ya göç etmiş Yunan kavimleri arasında…Mısır ve
Mezopotamya ve Luviler arasında gidip gelen kervanlar: kumaş, maden, cam, alet,
değerli taşlar, pişmiş kil tabletlere işlenmiş ticari belgelerin yanı sıra… Mısır,
Sümer ve Akad İmparatorluklarında ve Mezopotamya çevresindeki coğrafyalarda yeşermiş
astronomi, matematik, tıp, hukuk gibi bilim ve bilgileri de hem çıkınlarında, hem
belleklerinde, taşımışlar… uygulamalarıyla günlük hayatın akışı içinde yer
almışlardır.
Arkeolojik buluntu depolardaki yüzlerce Luvi
tabletinden bazılarında bilimsel formüller ve açıklamalar olduğunu sandığımız ettiğimiz
biçim ve rakamlar var. Ancak, Luvi alfabesi hakkında bilgi eksikliğimiz var. Yazılarını
tamamen çözdüğümüzde eldeki bütün taş ve tabletleri okuyup 6. yüzyıldan önce
Batı Anadolu’da bugün Yunanlılara “sözde” atfedilen birçok buluş ve yaklaşımın,
onlar Batı Anadolu’ya gelmeden önce Luvilere ulaşmış olduğunu onlardan da
çevrelerine yayılmış olduğu kanıtlanabilir.
Tarihteki en önemli buluşlarla başlayalım. Yazı… Çivi
yazısı… Tekerlek… Dünyanın ilk kentleri ve kent planlaması… Matematikte
kullanılan 60’lık sistem... 60 saniye, 60 dakika, 360 derece… Astronomi ve
trigonometrinin temelinde bulunan seksagesimal sistem... ve 10’lu sistem…
29-30’ar günlük ay döngüsüne dayalı 12 aylık takvim ve temelini oluşturan
astronomi.
20. yüzyılın en büyük Sümerologu Prof. Samuel Noah
Kramer’in anıt eseri “Tarih Sümer’de Başlar”, der ve olayı en etkili biçimde
açıklar.: Uygarlığın temelleri Mezopotamya’da atıldı. Anadolu’da Hititler,
sonra da Luviler tarafından Anadolu’ya Yunanlılara aktarıldı.
***
Bu öyküyü ilk defa Cem Kozlu’nun ilk romanı “Sandima Tableti”nde okudum.
Kozlu, ilk romanında ülkemizin, dünyaca ünlü önde gelen arkeoloğu Prof. Fahri
Işık’ın yıllardır ısrarla anlattığı, kitabına da başlık yaptığı “Uygarlık
Anadolu’dan Doğdu” teziyle örtüşen bir “arkeolojik damar” yakaladığı
söyleniyor, ben de çok etkilendim.
Luvilerin benzersiz bir yerel hiyeroglif yazısı ve Mezopotamya'dan ithal edilmiş çivi yazısı ile yazılmış olan Anadolu dillerine mensup Luvice dilini konuştukları bilinmektedir. Hititlerin çivi
yazılı belgelerinde bu halktan Luvian / Luvili olarak söz edilmektedir. Hitit İmparatorluğu'nun
yıkılmasından sonra Luvi dili, yazısı biraz değişikliğe
uğramakla birlikte Anadolu’daki varlığını sürdürmüş... Pelasgların konuştuğu Pelasgus (Pelasgós) adı
verilen dilden kalma tarihsel adların da Luvi dili temeline dayandığı ortaya
çıkmıştır.
Luvicenin Truvalılar tarafından konuşulan
dil için en makul ve muhtemel adaylardan birisi olduğu da kabul edilir. Truva’da VII. katmanda Hiyeroglif Luvice yazılı bir adet çift dışbükey Luvi mührünün bulunmasından sonra da Homerik Troya'da konuşulan
dil hakkında ateşli bir tartışma yaşanır. Tübingen Üniversitesi'nden Hititoloji uzmanı
Frank Starke; Truva Savaşı sırasında Truva'nın kralı olan, Kral Priam'ın adının dahi "fevkalâde cesur, yiğit" anlamına
gelen Luvice bileşiği Priimuua' dan geldiğini ve bağlantılı olduğunu da
ileri sürer. Viluša/Truva'nın Luvi dili veya daha geniş Luvi dillerini konuşan
çok daha büyük bir topluluğa ait olduğunun kesinliği de giderek artmaktadır.
Fakat Luvi dilinin Truva'da öncelikli olarak resmi bir dil mi yoksa günlük
konuşma dilinde mi olduğu ise tam olarak net değildir.
***
Bütün bu değerlendirmeler
sonucunda Luviler üzerine araştırmaları ile tanınan Alman jeoarkeolog Eberhard Zangger’in Mayıs 2016’da yayımlanan
“Luvi Uygarlığı. Ege Tunç Çağı'ndaki Kayıp Halka, İstanbul” kitabına
dair gazete haberleri ve uzman görüşleri üzerinden 04 Ocak 2017’de yapılan röportaj
ve kitaptaki savlara göre;
1. Batı Anadolu’daki Orta ve Geç Tunç Çağı kalıntıları, Yunanistan,
Girit ve Orta Anadolu’dakilere kıyasla yetersiz bir şekilde incelenmiştir.
2. Bu kadar geniş bir bölgenin tarihini anlayabilmek için mevcut
arkeolojik veriler ile doğal bilimlere dayalı yöntemleri birleştirmek
gerekmektedir.
3. Günümüze ulaşan kanıtları kendi içlerinde bölmek, tarihi
olayları anlamayı daha da zorlaştırmaktadır.
Zangger’e göre,
Tunç Çağı’nın sonunda, Doğu Akdeniz’de büyük güçler yoktu ve bölge küçük
krallıklardan oluşuyordu ve bu de nedenle siyasi olarak parçalanmış durumdaydı.
Bu durum, Yunanistan, Suriye, Kenan ve Batı Anadolu için de geçerlidir. Bu
bölgelerdeki devletler en iyi ihtimalle geçici gevşek federasyonlar
oluşturuyordu. Siyasi ve askeri güçleri, bireysel küçük kralların ne kadar
yetkiye sahip olduğuna ve büyük hükümdara ne kadar bağlı olduklarına bağlıydı.
Belgeli olarak MÖ
1400 civarında, Batı Anadolu’daki 22 küçük devletten oluşan Assuwa Birliği’ni
biliyoruz. Hattuşa’dan gelen birçok metin, büyük kralların kendilerine karşı
kurulan ittifaklarla nasıl yüzleştiğini göstermektedir. Son olarak, bulunan
bazı buluntulardan İlyada’daki Gemi Kataloğu, Truva kuvvetleri ile Ege’nin her
iki tarafından birleşmiş orduların ayrıntılı bir listesini sunmaktadır. Ve
bunlar sadece askeri ittifaklara dair daha iyi bilinen kaynaklardan bazılarıdır.
Luviler şimdiye
kadar göz ardı edilmiş bir etnik grup muydu? : Bizim
hakkında yeterince bilgiye sahip olmadığımız şey, Luvice konuşan insanların
yaşadığı sosyo-dilbilimsel grubu değil, Batı Anadolu bölgesidir. Yüz yıl kadar
önce, iletişimi kolaylaştırmak amacıyla akademisyenler Mikenler, Minoslular ve Hititler gibi
kavramlar geliştirdi. Bugün, bu terimlerin yanıltıcı olduğunu biliyoruz. Bu
düşünce biçimi artık geçerliliğini yitirmiştir. Bugün Ege Tunç Çağı üzerine
yapılan araştırmalar hâlâ büyük ölçüde yüzyıl önce tanımlanmış modeller üzerine
kuruludur. Bu modellerin Batı Anadolu’da büyük bir boşluk bıraktığı açıktır. Akademisyenler
bu boşluğu doldurmak için son yıllarda, Miken ve Hitit etki alanlarını giderek
daha fazla genişletmeye çalıştılar. Ben de kolay yolu seçip Batı Anadolu
Devletleri kavramını kullanabilirdim. Ancak Mikenler, Minoslular ve Hititler
gibi terimler yerleşmiş olduğu için, Batı Anadolu’da yaşayan insanlara Luviler
demeyi önerdim.
Bazı makalelerde,
köklü arkeoloji anlayışını eleştirdiğiniz öne sürülüyor. Bu doğru mu? : Ben, özellikle Ege
Tunç Çağı’nın bir akademik disiplin olarak tanımlandığı dönemde, yani yaklaşık
bir yüzyıl önce ortaya atılmış modelleri eleştiriyorum. Bildiğim kadarıyla tüm
arkeologlar bu modelleri sorguluyor. Ancak mevcut tartışma, o kadar düşük bir
seviyede yürütülüyor ki, arkeolojik metodolojinin eleştirilmesi kaçınılmaz hale
geliyor. Medya makalelerinde yer alan uzman görüşlerindeki yüzeysellik ve
çarpıtmalar, arkeolojiye sempati duyan insanları bile uzaklaştırıyor. Truva
üzerine yaşanan tartışmada da benzer bir süreç görmüştük. Kişisel saldırılar
içermeyen, nesnel bir tartışma kültürünün bulunmadığı açıkça görülüyor.
-0-
Nitekim, yukarıdaki varsayım ve tezleri destekler biçimde seksenli yıllarda
Argos in Cappadocia Otelinin kurucusu, Argos Yapı Yönetim Kurulu Başkanı Gökşin
Ilıcalı, Bodrum’da bir gayrimenkul projesine girdiğinde çıkan kalıntılardan
Luvilerin izine uzanırken…
Aynı yıllarda ERZURUM Atatürk Üniversitesi’nin
Arkeoloji Bölümü’nün kurucusu olan, 1988 yılında Patara’da antik kazılara
başlayan Prof. Fahri Işık, kazı çalışmaları sırasında “Patara Deniz Feneri”ni
tespit etti. Akdeniz Üniversitesi’nde de Arkeoloji Bölümü ile Likya
Uygarlıkları Araştırma Merkezi’ni kurdu. Anadolu’nun özellikle batısının
gelişiminin eski Yunan temellerine dayandığı konusundaki ön yargıları kırmak
amacıyla bu alanda Almanca yazdığı yazıları Türkçeleştirip, 2012 yılında
“Uygarlık Anadolu’da Doğdu” adlı kitapta topladı.
-0-
Uygarlık, Nemrut’taki Mithridatik kadim krallık
nöbetçileriyle Mezopotamya’ya yüzü dönük Anadolu’ya, 11.600 yıl önce geldi. Göbeklitepe,
dünyanın şu ana kadar bilinen en eski tarihî yapısıdır. Batı’nın çanak çömleksiz,
Doğu’nun Çanak Çömleksiz Neolitik Çağına ait olduğu düşünülen bu yapıda T
biçimindeki 10-12 dikilitaş yuvarlak planda dizilmiş, araları ise taş
duvarlarla örülmüştür. Yapının merkezinde daha yüksek boyda olan iki dikilitaş,
karşılıklı olarak yerleştirilmiştir.
Büyük Sargon MÖ 2334- MÖ 2279 yüzyıllarda Sümer şehir
devletlerini fethetmesiyle bilinen Akad İmparatorluğu'nun ilk hükümdarıdır. MÖ
911-612 yılları arasında kaleme alınan ve Asur kralı Asurbanipal'in kişisel
kütüphanesinde bulunan bir tabletteki öyküsüne göre;
“ Ben Agade’nin kralı büyük kral
Sargon! / Annem yüksek bir rahibe idi, babamı bilmiyorum. / Yüksek rahibe annem
beni gizlice doğurdu. / Beni bir kamış sepete koydu, onu ziftle kapladı. / Beni
nehre bıraktı, dışarı çıkamayacaktım. / Nehir beni sürükleyerek su çekici
Akki’ye götürdü. / Akki beni sudan çıkardı, kendi oğlu gibi büyüttü beni."
Derken, bir bakarsınız ki;
Bu doğum efsanesinin Otto Rank'ın 1909 yılındaki
tespitine göre antik dünya literatüründe, Muazzez İlmiye Çığ’ın, Sümerli
Ludingirra adlı eserinin 77. sayfasında belirtildiği gibi Musa ile Hindu destan
kaynaklarına göre de Karna’nın yaşamlarıyla benzerlik gösterir.
Karna Vasusena , Anga-Raja , Sutaputra ve Radheya
olarak da bilinir, Hindu destanı Mahābhārata'nın önemli karakterlerinden
biridir. Güneş tanrısı Surya'nın ve prenses Kunti'nin oğludur. Doğumu,
Kunti'nin gençliğinde gücünü test etmek için ilahi bir lütuf çağırmasından
sonra gerçekleşir. Evlilik öncesi anneliği nedeniyle toplumsal damgalanmadan
korkan Kunti, tıpkı Musa gibi, bebeği Ganj Nehri üzerindeki bir sepete bırakmak
zorunda kalır. Radha ve Kral Dhritarashtra'nın sūta'sı (arabacısı) Adhiratha
Nandana tarafından bulunur ve büyütülür.
-0-
Batı’nın çalıp çırpmakta, hegemonyası için algı
yaratmakta ne kadar becerikli olduğu tarihte de günümüzde de çok iyi bilinir. Tıpkı
Papa’nın İstanbul’un kurucusu Konstantin’in sahte vasiyeti üstüne oturduğu ve
hiçbir meşruiyeti olmadığı gibi… Tıpkı Bizans diye bir imparatorluk olmadığı
gibi…
1557 yılında Hieronymus Wolf, Doğu Roma İmparatorluğu
üzerine yazdığı “Corpus Historie
Byzantinae” isimli kitapla bu çarpık yapılaşmaya… Çünkü Doğu’daki
uygarlığın Roma uygarlığının devamı değil de Orta çağ Yunan uygarlığı
olduğunun savına kılıf uydurmak… Osmanlı’nın Doğu Roma başkentini ele
geçirmesinin yarattığı algıyı değiştirmek ve silmek için… Bizans diye uyduruk
bir imparatorluk adı verir.
Kitabın konusu olmamasına rağmen dillendirdiğimiz bu
durum, Batı’nın yalanlarını ve iki yüzlülüğünü delillendirmek ve kitabın
derdine ve tezine yardımcı olmak içindir.
-0-
Uygarlığın temeli, sınıfsal sömürü
olduğundan gelişmesi çelişme içinde oluşur. Efsaneler, destanlar, yalanlar, kulaklara
fısıldananlar, yaratılan algılar, sınıfsal sömürünün dekorunu tamamlayan nesnelerdir.
Üretimdeki ilerleme, ezilenlerin yani büyük büyük çoğunluğun gerilemesidir.
Sınıfların birindeki kurtuluş, diğeri için dinî yapılarda ninni, üretimde
verimlilik baskısı, tehdit ile uslanmayana zindanda zulümdür. Ezilenlerin
nankörlüğü, ezenlerin savsözüdür diyerek; tarihin iki yüzlü olduğunu daima anımsayalım,
anımsatalım. Satırlar ezenlerin sözde tarihleri, satır araları ezilenlerin özde
tarihleridir.
Satır aralarında kuşku duyup
gerçeği arayanlara saygıyla… kalın kitapların sayfaları arasında…sağlıkla…
-----------------------
20 Kasım 2026, mehmetealtin, 999-33
/ CCXXX
Remzi Kitabevi, 1. Baskı, Nisan 2026
https://iskenderiyekutuphanesi.blogspot.com.tr/
KAYNAKÇA:
·
Sandima
Tableti, Cem Kozlu, Remzi Kitabevi, 1. Basım, Nisan 2026
·
Başarılı bir
ilk roman: Cem Kozlu’nun Sandima Tableti, Erol ÜyepazarcıEkonomi Gazetesi, K kitap
kültür yaşam, sayı 45, Ekim 2026, s.21
·
Bir Hıristiyan
Masalı, Tarihin En Büyük Sahtekârlığı, Mine Kırıkkanat, Kırmızı Kedi Yayınları,
Şubat 2014
·
https://tr.wikipedia.org/wiki/Rosetta_Ta%C5%9F%C4%B1
·
https://tr.wikipedia.org/wiki/Luviler
·
https://tr.wikipedia.org/wiki/Pelasglar
·
Eberhard
Zangger ile “Luvi Uygarlığı” kitabına dair gazete haberleri ve uzman görüşleri
üzerine röportaj, Luwian Studies, 04 Ocak 2017
·
https://en.wikipedia.org/wiki/Eberhard_Zangger
·
https://tr.wikipedia.org/wiki/Sargon_(Akad_kral%C4%B1)
·
https://en.wikipedia.org/wiki/Karna
·
Sümerli
Ludingirra, Muazzez İlmiye Çığ, s.77, Kaynak Yayınları, 28. Basım, Ocak 2021
